Algemene definities

Ethiek is het nadenken over moraal. Ethiek heeft een normatief element. Ethiek is ook principieel dynamisch. Het verlegt de aandacht van de inhoud naar het proces, maar heeft geen pasklare antwoorden. Ethiek is iets van de mensen zelf, van binnenuit, van onderop.

Moraal is het geheel van door individuen, groepen of culturen geaccepteerde gedragsregels. Moraal is het geheel van waarden.

Smalle moraal Is het minimum aan regels dat noodzakelijk is om individuen met maximale vrijheidsruimte bij elkaar te houden.

Brede moraal zoekt het maximaal mogelijke om individuen bij elkaar te houden. Brede moraal is perfectionistisch en valt onvermijdelijk terug op de opvattingen van een bepaalde gemeenschap. Aristoteles zit in deze hoek; deugden zijn het product van opvoeding in de gemeenschap.

Waarden zijn abstracte en nastrevenswaardige voorstellingen van het goede. Bv vrijheid, gelijkheid, eerlijkheid, moed. Waarden zijn intrinsiek belangrijk. Ze dienen geen instrumenteel belang, of een bepaald doel, maar zijn waardevol als zodanig. Waarden zijn veranderlijk, soms ongrijpbaar. Welke impliciete waarden worden gehanteerd hangt o.a. af van de geschiedenis en de cultuur. Welke vooronderstellingen worden gehanteerd en zijn deze nog geldig?

Normen zijn concrete afleidingen van waarden. Maar ook van gedragsregels, richtlijnen, ordeningsprincipes. Qua aard en zwaarte verschillen ze erg per cultuur. Normen scheppen impliciete of expliciete verplichtingen. Zonder waarden zijn normen arbitrair.
Ethiek – Moraal – Waarden – Normen

Een ethicus is geen expert (zoals weleer) met antwoorden op vraagstukken. Een ethicus helpt met het expliciet maken van waarden en normen en brengt systematiek aan. Eigen mening staat dan eigenlijk tegenover een kanttekening en bewustwording. Hij ontwikkelt methoden waarmee mensen hun ethische vragen kunnen verwerken en elkaars handelen kunnen verantwoorden, om zo tot gedeeld moreel begrip te komen. Een ethicus heeft reflectievaardigheden nodig (bv socratisch gesprek). Hij is architect en mediator tegelijk.Hij zorgt voor de moreel-reflectieve ruimte en bevraagt iedereen en confronteert botsende opinies. Hij daagt iedereen uit te reflecteren.