Deontologie: Rawls

Achtergrond
Ook een teruggetrokken leven. Amerikaan. Docent, en later hoogleraar. Speelt een rol in het invoeren van de continentale ethiek in Amerika. Hij kreeg veel erkenning. RWals wilde graag een tegenhanger zijn van het dominante utilitarisme.

Rechtvaardigheid
Herinvoering van het begrip maatschappelijk verdrag. Oude opvatting was te formeel en theoretisch. Behoud van verbintenis tussen individuen was belangrijker dan natuurlijke recht op vrijheid. Gemeenschappelijk welzijn is niet hetzelfde als gemeenschappelijke instemming. Instituten zijn er voor ieders welzijn. Som van de grootste voldoening (utilitarisme) geeft niet aan hoe de voldoening over de maatschappij is verdeeld. Nadeel van inperking voor een kleinere groep gaat zo ten onder aan een groter voordeel voor een veel grotere groep. Nadruk moet liggen op verdeling van grondrechten en lusten en lasten. Wat moet er verdeeld worden en volgens welke procedure?
Sociale goederen als vrijheden, inkomen, macht, welvaart enz. moeten verdeeld worden door degenen die met de uitkomst van de verdeling moeten leven; hypothetisch worden de beoordelaars geplaatst in onwetendheid en onpartijdigheid. Ze zijn erop gericht een zo groot mogelijke hoeveelheid primaire sociale goederen voor zichzelf veilig te stellen. Aangezien dit blind gebeurt wetend ze niet in welke sociale laag ze zich bevinden en kiezen ook zo goed mogelijk voor de laagsten. In eerste instantie zal dit leiden tot volledige gelijke verdeling. Als ze economische modellen kennen zullen ze kiezen voor zeer ongelijke verdeling (stimulering economie) maar er moet voordeel voor iedereen zijn. Elk persoon gelijk recht op meest uitgebreide basisvrijheden. Rechtvaardigheidsbeginselen: (1) ongelijkheden moeten zo geordend zijn dat de samenleving het meeste voordeel heeft en (2) uitgaan van eerlijke gelijke kansen op posities en ambten. Dus gelijk verdelen tenzij ongelijk verdelen leidt tot voordeel van iedereen.

Internationale rechtvaardigheid
Rechtvaardigheid tussen samenlevingen. Afgevaardigden onderhandelen in onwetendheid met elkaar. Rawls is tegen het opheffen van nationale samenlevingen; het gevaar van anarchie of despotisme is groot. Democratische samenlevingen zullen afspraken onderling accepteren. Ze zullen tot onpartijdige volkenrecht principes besluiten (8): vrijheid, onafhankelijkheid, verdragen nakomen, geen interventies plegen, recht op zelfverdediging, maar niet op oorlog, mensenrechten, plicht om andere volken bij te staan. Fatsoenlijke volken hebben: (1) Rechtssysteem dat mensenrechten, recht op eigendom, recht op leven, godsdienstvrijheid en zekere gelijkheid garandeert. (2) Volk wordt geconsulteerd over politiek beleid. (3) Geleidt door gemeenschappelijk idee van rechtvaardigheid.

Rawls en Kant
Kant benadrukt de morele plicht van het individu en rechtvaardigheid is een afgeleide. Bij Rawls is dit andersom. Tijdens Rawls zijn leven is er veel meer pluriformiteit in de samenleving, hoewel ook daar dan een gedeelde opvatting van rechtvaardigheid te constateren valt. Bij Rawls zullen de mensen die kiezen voor een bepaalde verdeling toch laten leiden door consequenties. Kant maakt rechtsplichten juridisch afdwingbaar op categorisch rechtsbeginsel en is als zodanig ook onder dwang uitvoerbaar bij verdrag ingesteld bij de overheid. Rawls zegt dat stabiliteit dan niet mogelijk is op basis van dwang maar op impliciete en expliciete goedkeuring van burgers en gezag; er moet een mechanisme zijn waardoor er ondersteuning komt. Dit raakt moraliteit: samenleving moet zichzelf opvoeden als vrije en gelijke mensen.
Raakvlak zit in het universaliseren van maximes (moreel goed voor iedereen) van Kant en de representanten van Rawls, die kiezen welke beginselen van rechtvaardigheid zij hanteren die goed zijn voor iedereen. Bovendien handelen beide voorbeelden autonoom.