Op donderdag 7 maart 2013 ben ik te gast bij ABS De Ontdekkingsreis in Doorn. Alvorens ik directeur Jetske van der Greef te spreken krijg word ik rondgeleid door een leerling uit groep 8. Een leuk begin.

image36

Er vallen direct twee dingen op. De oude staat van het gebouw en de enorme rust die er heerst. Eigenlijk valt er nog meer op. Deuren van klassen staan veel open en er zijn een groot aantal open ruimtes, waar kinderen les krijgen. De rondleiding is kort, maar doeltreffend. Ik zie een leuke, gezellige school, rommelig ook wel. Als ik daar wat van zeg, zegt mijn gids: ‘O, maar we ruimen met z’n allen op aan het eind van elke dag.’

Leren vanuit wie je bent, maar met z’n allen in verbinding. Een kernwaarde van de school. Jetske vertelt erover, als ik even later naast haar zit.

Maar eerst praten over het ontstaan van de school. De moeilijke start met weinig leerlingen, mede ook door de ligging buiten de woonkern. Het anti-kraakpand waar de school oorspronkelijk in gehuisvest was. Het samenwerkingsverband met een ander schoolbestuur, om het voortbestaan als Algemeen Bijzondere School te garanderen. De confrontatie met regels en inspecties. Blijkbaar word je als school niet direct beloond met nieuwbouw als je met nieuwe ideeën komt. Maar de school groeit. En daar is Jetske trots op. Terecht, zo blijkt.

Basisbegrippen binnen de school zijn de holistische mensvisie en de sociocratische werkwijze. Dit betekent dat er gekeken wordt naar de hele ontwikkeling van het kind in samenhang met zijn of haar omgeving. Daarnaast wordt er uitgegaan van gelijkwaardigheid van leerkrachten, ouders en kinderen. Er is ruimte voor iedereen om vanuit passie en verlangen iets te ondernemen binnen de school.

Jetske vertelt dat deze twee uitgangspunten binnen de gevestigde orde al snel als ‘zweverig’ worden afgedaan. Tegelijkertijd ziet een groeiende groep mensen de waarde van deze benadering en komen er al leerlingen binnen van verder gelegen plaatsen.

In de manier van lesgeven herken ik al iets van Het Nieuwe Onderwijs. Voor elk vak wordt er gewerkt in groepjes, gebaseerd op niveaus. Dat betekent dus dat er leerlingen van verschillende leeftijd bij elkaar zitten. Zo zijn er verschillende taal- en rekengroepen samengesteld bijvoorbeeld. Ook werken er leerlingen zelfstandig, als ze dat kunnen. Samen met de leerkracht wordt er beslist over de individuele leerweg. Jetske:

‘De leerkracht let natuurlijk wel op dat iedereen op koers blijft. Op deze manier leer je kinderen zichzelf te kennen en hun eigen keuzes te maken. En ze ontdekken hoe leuk leren is als je het doet omdat je het zelf wilt!’

De bevlogenheid straalt haar uit de ogen. Een vrouw die vocht voor een school met een bepaalde visie en een bepaalde methode. Zo’n school was er niet en zij creëerde zo’n school. Met visie. Met kracht. Doorzetten, ondanks tegenslag en tegenwerking. Over uitgaan van eigen kracht gesproken.

‘De grote uitdaging, naast de verandering van organisatie, zit in de zelfsturende mogelijkheden van de mens. Mensen die zelf verantwoordelijkheid kunnen en willen nemen. De hamvraag voor mij is: Hoe krijg je mensen zo bewust dat je weet dat er eigenlijk maar een aspect is waar je echt controle over hebt, en dat ben jezelf. Daar ligt een grote uitdaging voor onderwijs en zit voor mij de vernieuwing in visie in.’

Van puur aanbodgestuurd naar een vorm van vraaggestuurd onderwijs. Puur vraaggestuurd onderwijs is als methode wel geprobeerd, maar werd zo weinig concreet dat het tot niets leidde. Zonder enige grens of kader wordt er blijkbaar niets geleerd. Toch heeft ieder persoon een eigen behoefte aan scholing, in een eigen tempo. Een andere dimensie van vernieuwing. Jetske vertelt erover:

‘Ook binnen structuur zit vrijheid. Het gaat erom of je zelf aan het stuur zit of dit in vertrouwen aan een ander overlaat. Neem het voorbeeld van vallen en opstaan. Vallen gebeurt gewoon en mag natuurlijk bij ons. We helpen je wel met opstaan, we bieden je de hand. Ten aanzien van ontwikkeling moet je altijd kijken naar wat er al is en dan de volgende stap zetten. Dit is voor ieder kind verschillend. Je kunt dat vergelijken met een bloembol. In een bloembol zit de bloem al verborgen. Maar als je gaat zitten pulken om die bloem er voortijdig uit te trekken, dan is het resultaat niet een mooie bloeiende bloem. Ontwikkeling heeft dus tijd nodig.’

We praten nog even door over het sociocratisch aspect van de benadering van de leerlingen. Uitgangspunten zijn draagvlak, medezeggenschap, creativiteit en teamgerichtheid. Vaardigheden die me in elke toekomstige baan bijzonder waardevol lijken. Jetske:

‘Verwar sociocratisch niet met socratisch trouwens, dat wordt nogal eens gedaan, maar is toch echt heel wat anders, haha. Het uitgangspunt bij een sociocratische benadering is dat je besluiten neemt op basis van consent. Je hebt dus geen overwegend beargumenteerd bezwaar. Je kunt het niet met elkaar eens zijn en toch geen bezwaar hebben. Op deze manier ontwikkel je respect en empathie. Goed voor je emotioneel-cognitieve ontwikkeling. Binnen de driehoek van ouders, kind en school heb je verschillende rollen, maar heerst er gelijkwaardigheid in de besluitvorming.’

Zakelijk als ik ben ga ik nog even op zoek naar de grenzen van de vrijheden en inspraakmogelijkheden van de kinderen. Ik vind dat ik dat mag doen, ik heb er zelf vier, en ken het klappen van de ‘geen zin’-zweep. Jetske:

‘Alle kinderen starten elke dag in hun zogenaamde thuisgroep. Gaandeweg de dag nemen ze deel aan taal- en rekengroepen en ook aan keuzegroepen. Onze basis blijft toch steeds de ontwikkeling van het EQ. Empathie. Zelfkennis opdoen. Gemotiveerd blijven. Dat soort zaken. Als er na goed overleg niets mogelijk blijft, ja uiteindelijk vindt er dan een beperking in vrijheid plaats. Als je niet kunt omgaan met je vrijheden moet je die inleveren tot je het wel weer kunt. Ook daar zijn we helder in.’

Het gesprek eindigt vrij abrupt omdat Jetske haar zoon van het station moet halen. Want naast directeur is ze ook ‘gewoon’ moeder. Maar ze laat me niet zomaar gaan. Ik ben te gast op een school, en ik krijg huiswerk mee. Een hele leeslijst. Rosenberg, Thomas Gordon, Ricardo Semler en Jelmer Evers.

Gelukkig is er nog geen datum voor het examen vastgesteld. Jammer, ik vertrek node van deze school van de toekomst.

 

Tags:
Open ruimtes,Verbinding
Gelijkwaardigheid,Zelfsturing
Sociocratie,Holistisch
Wisselende groepen,Selectie obv kunnen
Vertrouwen,Dialoog