Informatie is tegenwoordig met een druk op de knop te vergaren op je smartphone. Toch moet informatie op school nog steeds vooral in je hoofd zitten en moet je het elk moment van de dag kunnen ophoesten; een pop-up brein dat reageert op externe commando’s. Maar daarmee is informatie nog geen kennis.

Lesstof wordt achter bureaus goed doordacht. In een pop-up brein moet je niet teveel onzin stoppen, dat gaat ten koste van het repeteerwerk.

Een goede informatie-opslag bereik je blijkbaar door het sámen te leren. Samen sterk, waarbij we het liefst hardop rijtjes dreunen met de klas en we rekening houden met elkaar, netjes wachten tot iedereen het onder de knie heeft. Want hoewel we veel praten over een individualistische maatschappij zijn opvallers op school snel uitvallers. Op afwijkend gedrag wordt afkeurend gereflecteerd. ‘Je moet wel meedoen met de klas, Leendert.’

Toch was het nog niet genoeg. Door onopgehelderde redenen verslapte blijkbaar de aandacht van ouders en scholen en kregen we bijna te maken met afwijkingen. Instituten en de politiek voorzien van oudsher in protocollen die in een leergang voorzien. En daar weken we ongemerkt bijna van af.

Met regelmaat willen we meer meten of informatie in de koppen zit. Tussentijds examen, gemiddelde cito-scores van scholen openbaar maken en verplichte rekentoetsen in het middelbare onderwijs die bepalen of je slaagt voor je examen. En bovenal strenge inspecties.

Daarnaast zien we allerlei maatregelen om gebruik van moderne middelen tegen te gaan. Een smartphone moet je inleveren bij het examen omdat je anders de informatie van het internet haalt. Sommige scholen plaatsten zelfs stoorzenders om signalen van buiten te blokkeren. Het doel is dat informatie in je hoofd moet zitten want het internet kan uitvallen en je hoofd niet. Nou ja, hoewel, ander verhaal. In ieder geval is de controle streng en willen we blijkbaar ver gaan om de juiste werkwijze af te dwingen.

Veel maatregelen hebben helaas het effect dat scholen en kinderen nog meer de aandacht richten op prestaties en normen. Rigide middelen met reproductie als basis, zodat we zeker weten dat we het bedrijfsleven niet vermoeien met medewerkers die slecht luisteren en, wellicht zelfs spelenderwijs, zelf op zoek gaan naar kennis.

Het fundament van deze ontwikkelingen blijft helaas een intrinsieke financiële structuur van het onderwijs, die noopt tot goede gemiddelden, goede scores bij inspecties en uiteindelijke hoge ratings, die weer leiden tot meer inkomen in het komende schooljaar. Binnen deze constructie is weinig ruimte voor afwijkingen.

Prettig conformisme gewenst. Natuurlijk zijn er scholen die uitgaan van de kracht van de leerling. Maar er zijn wel erg veel regels en veel inspecties. Knijp vernieuwingen in onderwijs niet dood in de kiem. Geef leerlingen zoveel mogelijk ruimte.