Media
De media bestaan van nature al bij gratie van de waan van de dag. Het nieuws per dag trekt de aandacht immers bij herhaling. Als er weinig nieuws is dan gebruiken media de kanalen naar het brede publiek om oubolligheid over wandelaars in nood te ventileren of tendentieuze berichtgeving te spuien over zware onderwerpen als vluchtelingen of racisme, om eens wat te noemen. Op die manier houden ze de mensen toch mooi bezig. Zo is een waan van een dag ook maakbaar.

Politiek
In politieke kringen is het inmiddels een geliefde werkwijze. Geluiden uit de samenleving zorgen op dagbasis voor debatten over hoe we omgaan met de op dat moment levende zorgen. Er blijkt weinig tijd over te zijn om het effect van snel ingevoerde maatregelen van te voren goed te onderzoeken. De pensioenleeftijd gaat omhoog, maar later blijkt dat niemand het werken vol kan houden. Maatregelen leggen uitvoer van zorg bij gemeenten maar brengen onvoldoende in kaart welke veranderingen bij die gemeenten moeten plaatsvinden. Patiënten die in de war zijn zwalken over straat.

De horizon ontbreekt dus. Een typisch gevolg van de waan van de dag. Het wordt nog versterkt doordat kabinetten per definitie natuurlijk maar maximaal vier jaar werkzaam zijn. Beleid en maatregelen worden er meestal op afgestemd, waardoor diepgang en visie op langere termijn überhaupt lastig realiseerbaar blijken.

Bedrijven
Dit hebben kabinetten gemeen met de houdbaarheidsdatum van een managementteam binnen organisaties. Betrokken functionarissen stromen immers na een paar jaar weer door naar een hoger niveau. Plannen moeten hierbinnen passen en aan haalbare targets voldoen. Ook binnen organisaties is visie op langere termijn dus een moeilijke zaak. Effecten op lange termijn van acties, maatregelen en projecten worden niet altijd verwerkt in doelstellingen en business cases.

Daarnaast willen bedrijven graag voorop lopen met innovaties omdat de misvatting bestaat dat slechts vernieuwing zal leiden tot hogere bedrijfsresultaten. Hypes op innovatief gebied worden vrij haastig geïmplementeerd, waarbij de aandacht voor het reeds goede, en de krachten die het bedrijf brachten waar het is, ondersneeuwen.

Een derde stoorzender is de opbouw van onze beursgedreven economie. Het helpt ook niet echt als dagkoersen de emotie bepalen en daarmee het gedrag.

In deze omgeving reageren werknemers vaak op kortcyclische instructies, vaak ook van dag tot dag. Werken wordt stress, rennen van taak naar taak, met je hoofd op de automatische piloot. Waan van de dag dus.

U en ik
Privé waren we in aanleg al gevoelig voor trends, hypes, mode en gadgets. Kortdurende belevenissen, die extra worden aangewakkerd door de toename van informatie. We willen immers niets missen. Tijd om te denken? Nee shit, wéér een dag voorbij. De onvrede groeit, op het werk en door slecht politiek beleid dat ons treft in moraal en portemonnee. Die onvrede vormt weer onderwerpen in de media en die zorgen weer voor hypes en politieke debatten in de waan van de dag. Een vicieuze cirkel die toch gestoeld lijkt te zijn op onze neiging van nature ad hoc te reageren om op onze omgeving, van oudsher immers onze natuurlijke reactie om te overleven.

Waan van de dag is in ieder geval een schamper begrip. Bovenstaande herkennen de meeste mensen wel en wordt laatdunkend verteld aan elkaar. Paradoxaal genoeg ligt de grondslag voor de waan van de dag in groepsgedrag; we lopen met z’n állen het achter dagelijkse feiten en feitjes aan zonder richting en doel. Zonder hoor en wederhoor maken we berichten die gretig worden gelezen. We herhalen het een voor een, met z’n allen maken we de waan groter als een veelkoppig monster, een Hydra van Lerna. En zo is dat groepsgedrag natuurlijk weer terug te voeren op individuen. Dus zoals het meeste begint het bij jezelf.
Prettig kritisch denkproces gewenst.